نحوه کاشت و نگهداری گیاه زیتون


زیتون (به انگلیسی: Olive) و با (نام علمی: Olea europaea) شامل تقریباً ۲۰ گونه درختان کوچک از خانواده زیتونیان بوده و در جهان کهن از حوزه دریایمدیترانه، شمال آفریقا، جنوب شرقی آسیا، شمال تا جنوب چین، اسکاتلند و شرق استرالیا پراکندگی گسترده‌ای داشته‌اند. آن‌ها همیشه سبز بوده و دارای برگ‌هایی کوچک و یک‌پارچه هستند که روبروی هم قرار گرفته‌اند. میوه این گیاه یک شفت است.
پیشینه[
نمایی از کوه زیتون در اورشلیم از نمادهای مذهبی یهودیان و مسیحیان.
تخمین دقیق زمانی که زیتون از حالت وحشی خارج شد، تحت کنترل کشاورزان درآمد و به صورت میوهٔ باغی مورد استفاده قرار گرفت، ممکن نیست. اشارات فراوانی که در انجیل درباره این گیاه و تولید آن وجود دارد و فراوانی ضمنی آن در سرزمین کنعان و منطقه‌ای در سوریه، که همیشه زیتون برای اقتصاد ساکنین آن مهم بوده‌است، موجب این نتیجه‌گیری می‌شود که سوریه محل تولد زیتون پرورش یافته است. احتمالاً در آغاز، یک گونه اصلاح شده به دست تعدادی از فرقه کوچک سامی افتاد و به تدریج در قبایل اطراف نیز گسترش یافت و با حداقل تلاش به میزان بسیار زیادی پرورش یافت؛ این ماده روغنی در آب و هوای خشک شرق، ماده‌ای بسیار حیاتی برای سلامتی به شمار می‌رفت و میوه این درخت در آن دوران ابتدایی در بین جنگجویان بربری نمادی از صلح و حسن نیت بود. دورانی بعد و هم‌زمان با توسعه سازمان‌های دریایی این روغن به‌عنوان یکی از اقلام تجاری به کشورهای آسیای صغیر و مناطق دریایی انتقال یافت و بی‌تردید گیاه زیتون نیز در پی آن گسترش یافت
زیتون از شاخه گیاهان گلدار، از گیاهان جدا گلبرگ و از تیره زیتونیان است. زیتون گیاهی است همیشه سبز با عمر زیاد که می توان به مفهومی آن را درخت ابدی دانست و در صورتی که تنه اصلی این درخت از بین برود زندگی مجددش را با رویش پاجوش ها ادامه می دهد.
آب و هوا:
زیتون با اقلیم های مدیترانه ای و شبه مدیترانه ای سازگار است. زیتون در مناطقی بهترین عملکرد را خواهد داشت که دارای زمستان هایی معتدل و تابستان هایی گرم و خشک و طولانی باشند. زیتون به یخبندان های شدید حساس است اما این دما در دوران رشد گیاه فرق می کند، گیاهان جوان تا ۹- درجه سانتیگراد و درختان مسن تر تا ۱۲ – درجه سانتیگراد را تحمل می کنند.
زیتون در مناطقی با بارندگی سالیانه بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلی متر بخوبی رشد و نمو کرده و محصول قابل قبولی تولید می کند. مقدار رطوبت زیاد حمله بیماری های قارچی و باکتریایی را فراهم می کند به همین علت باید از کاشت آن در کنار دریا خودداری نمود.
بارش تگرگ باعث زخمی شدن شاخه ها و سرشاخه های درختان می شود. وزش باد ملایم برای درختان زیتون مفید است، زیرا گرده افشانی زیتون با باد انجام می شود.
خاک:

قلیایی می باشد و از خاکهای سنگین هوموس دار،آبدار و اراضی PH درخت زیتون نیازمند خاک عمیق رسی – شنی ، قابل نفوذ و آهک دار با دارای سطح ایستایی بالای آب که حالت غرقابی ایجاد می نماید گریزان است و نسبت به شوری خاک مقاومت نسبی دارد. بهترین خاک برای کشت زیتون ، خاکهای لومی و رسوبی کنار رودخانه ها و اراضی دارای زهکشی خوب می باشد.
ازدیاد درخت زیتون:
ازدیاد درخت زیتون از طرق مختلف صورت می گیرد مانند کاشت هسته ، قلمه، خوابانیدن شاخه و پیوند بذری.
از میان طرق مختلف تکثیر، بیشتر از کاشت هسته برای تهیه پایه و پیوند و قلمه خشبی و یا نیمه خشبی استفاده می کنند.

ایجاد باغ زیتون:
قبل از کاشت درخت زیتون عملیات زیر روی زمین انجام می گیرد:
– نقشه برداری و آمایش زمین
– تسطیح و تمیز ساختن زمین
– شخم عمیق و نصب سیستم آبیاری و حفر کانالها
– تعیین تراکم کاشت و حفر چاله
– کاشت نهال و تربیت سه ساله اول پس از کاشت پاییز سال قبل از کاشت درخت در محل اصلی، دو یا سه سال پس از کاشت بذر یا قلمه زدن، باید نهالها را از خزانه کنده و آنها را در شیاری ۱ تا ۲ سانتیمتر دارند را انتخاب / به عمق ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر بطور عمودی زیر خاک کرد. برای کاشت درخت زیتون باید نهالهایی که قطر ۵ کرد. زیرا به تجربه ثابت شده است که درختان حاصله از این نوع نهالها نتیجه بهتری از حیث بهره برداری می دهند.
یکسال پس از کشت درخت زیتون در محل اصلی یعنی اگر هوای محل زیاد سرد نباشد، در زمستان و در غیر اینصورت از نیمه دوم اسفند ماه اقدام به هرس می کنند.برای این منظور انتهای نهال را به فاصله ۷۰ سانتیمتری از سطح زمین قطع کرده و در ۲۵ سانتیمتر انتهای فوقانیاین ساقه ۳ تا ۵ شاخه جانبی قوی انتخاب کرده، بقیه را حذف می کنندبا وجود مقاومت زیادی که درخت زیتون به بی آبی نشان می دهد در نقاطی که تابستان خشک و گرم دارد برای برداشت حداکثر محصول و تهیه میوه مرغوب، آبیاری حتماً لازم است.
کودهای ازته تاثیر زیادی بر درشتی میوه و مقدار محصول زیتون دارند، بهمین دلیل بایستی سالیانه مقداری کود دامی و شیمیایی ازته به درخت داد.

برداشت محصول:
طرز برداشت محصول زیتون براساس اینکه میوه جمع آوری شده برای تهیه کنسرو یا برای تهیه روغن باشد تفاوت می کند.زیتون کنسروی باید حتماً دانه دانه از درخت چیده شود، اما در زیتون روغنی این روش برداشت مقرون به صرفه نبوده و با دست کشیدن روی شاخه و یا ضربه زدن به شاخه ها با یک چوب بلند میوه ها را از درخت جدا می کنند.این طرز برداشت نیز هر چند ارزان تمام می شود ولی به علت شکسته شاخه های جوان به محصول سال بعد از نظر کمی ضربه می زند .


روش کاشت هسته زیتون
زمان کاشت هسته زیتون بستگی به میزان گرما محیط دارد. مقداری زیتون رسیده را برداشته و هسته ها را از گوشت ان جدا کرده. بهترین راه این که انها را میل بفرمایئد بعد هسته ها را در ظرفی تو گودریخته شستشو دهید . بعد هسته ها را زیرافتاب گرم و داغ خشک نمائید تا هیچونه قارچی روی هسته زیتون ها ایجاد نشود. برای احتیاط این دانه ها را به چند شکل میتوانید ضد عفونی نمائید. حتما باید دانه های رسیده زیتون را برای کاشت انتخاب نمائیدتا جوانه تولید شود.برای ضدعقونی کردن زیتون از قارچ و افت ها میتوانید انها را در مایع سرکه ریخته با دست تکان داده بعد انها را شستشو داده و برای کاشت استفاده نمائید. سرکه قارچ ها را از بین میبرد ولی روش بهتر استفاده از روش حرارتی است که نه تنها قارچها را از بین میبرد بلکه انگلهای احتمالی را نیز از بین برده و هسته میتواند بشکل مناسب رشد نماید و از گزند قارچ و انگلها در امان باشد.
برای حفاظت هسته مورد نظر از خطر قارچ و آفات دیگر میتوان ان را بمدت ۱۵ دقیقه درقابلمه شیشه ای کمی مرطوب درداردرون محفظه فر اجاق گاز و یا درمیکرووله در ۱۶۰ درجه قرار داد. در قابلمه نباید سفت بسته شود. بعد از مرحله قارچ کشی دانه ها برای رشد در خزانه اماده میشوند. میتوان قبل از کاشت چند ساعت دانه ها را در اب تصفیه شده خیساند تا برای کاشت مقداری مرطوب باشند. بطور مثال میتوانند با این روش سی چهل جوانه زیتون به شکل تک تک در قوطی های کوچک خالی ماست پرورش دهید و این مجموعه خزانه زیتون شما را تشکیل میدهند. یعنی برای هر جوانه به یک قوطی خالی کوچک ماست نیازمند هستید. البته گلدان های پلاستیکی به قطرسه چهار سانتی متری نیز در گلفروشی ها یافت میشود که برای این کار مناسب هستند ولی باید برای تهیه ان مقداری هزینه صرف نمائید.ولی این قوطی های خالی کوچک ماست هزینه ای در بر ندارند. . در هر قوطی کوچک ماست فقط یک دانه کاشته میشود. نوک هسته باید رو به بالا باشد تا دانه بخوبی رشد نماید. قوطی ها را با مقداری خاک رسی و شنی پر کرده بعد هسته زیتون را در عمق نیم و یا یک سانتی متر قرار میدهیم. قبل از کاشت وقرار دادن هسته زیتون در هر ظرف ماست مقداری اب ولرم به روی خاک بریزید تا خاک رطوبت لازم را دارا باشد.
بعد این قوطی های کوچک ماست( به نسبت نیاز از ده تا بیست و یا شاید سی به بالا را) که حاوی خاک و هسته زیتون است را در فضای گرم و افتاب گیر و کمی سایه دار قرار دهید. وقتی جوانه ها شروع به سر زدن و رشد کردن باید انها را در بخش بسیار افتاب گیر قرار دهید زیرا این گیاه به افتاب بسیارنیازی دارد.
آبیاری قوطی های ماست محتوی دانه
شما باید مرتب مرطوب باشد ولی نباید خیلی خیس باشد تا هسته زیتون دچار پوسیدگی و خفگی نشود. برای همین منظور از ظروف خالی اسپره وار ( برای این منظوراز ظروف شیشه پاک کن خالی که دارای دگمه و بخش اسپره هستند استفاده کنید)برای آبیاری ملایم و تدریجی استفاده کنید. تا همیشه خاک روی دانه مرطوب شده و رطوبت بتدریج به هسته برسد. کافی است فقط با نوک انگشت خاک را لمس نمائید. اگر در این بررسی انگشت شما مرطوب شد. میتوانید مطمئن شوید که به ابیاری نیاز ندارد. هر روز میتوانید با این بازرسی به میزان رطوبت خزانه تان اگاه شوید و به موقع انها راآبیاری کنید. خزانه جوانه ها را در مرحله جوانه زدن نباید کود دهید. بعد از گذشت دو ماه میتوانید از کودهای مایعی بسیار بسیار رقیق شده هفته ای یکبار برای کود دهی خزانه استفاده کنید. جوانه ها بعد از دوسال با کودهای شامل برگ های خشک شده هفته ای یک بار کوددهی میشوند . به مدت چهار تا شش هفته و یا کمی بشتر جوانه ها ظاهر میشوند. بعد از اینکه جوانه ها رشد کرده و سر زدن لازم است محل این جوانها تغییر یابد. برای این منظور از گلدانهای مناسبی استفاده میشود و به تعداد خزانه باید گلدان تهیه نمائید. این جوانه ها را با خاک با احتیاط از قوطی ماست در اورده و کافی است که با انگشت کمی قوطی ماست را فشار دهید تا این گیاه اولیه با خاک و ریشه براحتی خارج شود. احتیاط لازم است تا ریشه های طرد شکسته نشوند. هر گلدان را با مقدار کافی خاک رسی شنی اماده کرده و در میان خاک گلدان را با دست گود کرده و این جوانه رشد یافته همراه با خاک که به شکل یک کاموا کلاف شده است را در وسط گلدان به آرامی قرار داده و اطراف ان را با خاک بشکل ملایم می پوشانید و آنرا ابیاری کرده و دربخش اقتاب گیر حیاط منزل قرار میدهید. همانطور که گفته شد در مراحل رشد باید این گیاه را مرطوب نگه دارید تا خوب رشد کند. بعد از مدتی که درختچه ها خوب رشد کردند و دو ساله شدند میتوانید انها را به باغچه منزلتان بخش افتاب گیر انتقال داده و بروش اولیه یعنی اینکه دقت فرمائید ریشه ها به هیچ وجه اسیب نبینند. به همین دلیل نهال را همراه با خاک در اورده و به آرامی و دقت در گودالی که قبلا اماده نموده اید و ته گودال را با مقداری کود برگی و آب پر نموده اید بکارید بعد از کاشت روی ان را با خاک رس و شنی همراه با کود برگ بپوشانید و با دست کمی فشار دهید. بعد مقداری اب به پای درخت بریزید.