نحوه کاشت و نگهداری گیاه برگ بو

 

برگ بو با نام علمی لائوروس نوبیلیس (Laurus nobilis) گیاهی خوشبو و همیشه‌سبز است که اصل آن از منطقهٔ مدیترانه است و در تمام مدیترانه به عنوان عطر غذا از آن استفاده می‌شود.
برگ بو به صورت درختچه و درخت یافت می‌شود. معمولاً در تمام فصول سال سبز است و طول درخت‌های آن به ده متر هم می‌رسد. در بسیاری جاها برای تزیین باغ‌ها استفاده می‌شود، اما استفادهٔ اصلی آن در آشپزی و به عنوان داروی گیاهی است.
در قدیم تاج تهیه شده از برگ‌ها را به عنوان جایزه به برندگان بازی‌ها می‌دادند.
براساس مدارک موجود، کاشت درخت برگ بو در ایران از دوره قاجاریه آغاز شده است. ناصرالدین شاه نهال‌های آن را از اروپا به ایران آورده و در باغ کاخ گلستان کشت نموده است. مظفرالدین شاه نیز کشت این درخت را در دیگر باغ‌های سلطنتی توسعه داد. به عنوان نمونه، درختانی در کاخ وزارت دارایی وجود داشت و در حال حاضر شش درخت کهنسال که احتمالاً مربوط به همان دوران می‌باشد، در ضلع شرقی پارک شهر تهران وجود دارد. از آن به بعد کاشت این درخت در نواحی شمالی ایران، تهران و دیگر نقاط رواج یافته است.
تشریح درخت
برگ بو به صورت درختچه و درخت یافت می‌شود. اقسام کلی آن بین پنج تا ده متر رشد می‌کند. برگ بو درختی است همیشه‌سبز، دوپایه یا پلی‌گام که ارتفاع آن در نواحی معتدل به ۸ متر و در مناطق گرم تا ۲۰ متر می‌رسد. برگ‌ها به صورت منفرد بر روی شاخه‌ها قرار می‌گیرند. شکل برگ‌ها بیضی کشیده به طول تا ۱۴ و عرض تا ۴/۵ سانتیمتر و لبه آنها موجدار و دندانه دار است. سطح روی برگ، سبز تیره وبراق، ولی سطح زیرین کمرنگ‌تر است. این برگ‌ها معطرند و با له شدن بوی بیشتری از خود ساطع می‌کنند. گل‌ها چند تایی و به صورت خوشه به رنگ زرد هستند. میوه برگ بو به صورت سته و تقریباً کروی به قطر حدود یک سانتیمتر، به رنگ بنفش مایل به آبی (ارغوانی) و دارای یک‌دانه می‌باشد. قسمت گوشتی میوه دارای روغنی سبز رنگ و معطر معروف به روغن «لوریه» است. قسمت مورد استفاده گیاه، برگ و میوه آن می‌باشد.[۳]
ساقهٔ آن به صورت راست و مستقیم رشد می‌کند و از دور به شکل جام وارونه یا سرو است. برگ‌های آن ساده و همیشه سبز تیره است و بین سه تا نه سانتیمتر رشد می‌کند. میوه (دانه‌های) این درخت طی ماه‌های فروردین و اردیبهشت به بار می‌نشیند و به رنگ سبز مایل به زرد است که طی ماههای تابستان به سیاهی می‌گراید. این درخت از مقاومت خوبی برخوردار است و در مزارع و زمین‌های زیادی با تنوع آب و هوایی مختلف رشد می‌کند، لیکن در مقابل سرمای زیاد حساس است.
اواخر زمستان زمان مناسبی برای جابه جا نمودن و کاشتن درختان و درختچه های زینتی است. این بار درختی را به شما معرفی می کنیم که هم زینتی است و هم برگهایش مصرف دارویی دارند. برگ بو درختی است همیشه سبز با برگهایی به رنگ سبز تیره، با تنه ای
خاکستری.
ارتفاع این گیاه به طور متوسط دو تا سه متر است. البته در شرایط مطلوب خیلی بیشتر از اینها رشد نموده و ممکن است به شکل درخت بزرگی با ارتفاع بیش از ده متر تربیت شود.
گلهای سفیدرنگش به صورت خوشه ای از اواخر بهار تا اوایل پاییز ظاهر می گردند، برگ بو میوه های کوچک و ارغوانی رنگ دارد.
اگر این درخت را در باغچه بکارید، رشد زیادی می کند؛ می توانید آن را به صورت یک گیاه گلدانی نگهداری کنید. اما یادتان باشد در این صورت کوتاه می ماند ولی به هر حال مثل یک درختچه زیبا زینت بخش خانه شما خواهد شد.
در صورتی که قصد کاشت این درخت را داشته باشید باید سراغ نهالهای جوان بروید زیرا کاشت و جابه جا نمودن نهالهای جوان معمولاً با موفقیت بیشتری روبه رو می گردد.
محل کاشت
برگ بو دوستدار زمینهایی است که غنی از نظر مواد غذایی باشند. به آفتاب علاقه مند است پس محلهای آفتابگیر را انتخاب کنید اما باد و سرما آن را آزار می دهد. اگر نزدیک به دیوار کاشته شود تا اندازه زیادی از باد محافظت خواهد شد.
روشِ کاشت
گودالی به اندازه حجم ریشه در آورده و کف آن قدری کود حیوانی پوسیده بریزید، ریشه نهال را در گودال طوری قرار دهید که طوقه در سطح زمین قرار بگیرد سپس اطراف ریشه را خاک ریخته و آن را فشرده نموده سپس به آبیاری اقدام کنید.
به همین ترتیب اگر خواستید برگ بو را در گلدان بکارید باید گلدانی متناسب با حجم ریشه که کف آن روزنه ای برای خروج آبهای اضافه داشته باشد تهیه نموده قدری کمپوست داخل آن ریخته گیاه را به گلدان نشانده و حجم خالی گلدان را با مخلوطی از خاک در ماسه و کود برگ پر کنید. آبیاری بعد از کاشت فراموش نشود
ازدیاد
ازدیاد نهال با روش استفاده از قلمه مشکل ولی انجام پذیر است. برای ازدیاد برگ بو باید در فصل بهار ساقه های ضخیم و سالم را انتخاب نموده و به خاک سبک بنشانید اما چون قلمه های برگ بو به سختی ریشه دار می شوند پیشنهاد می کنیم نهال آماده را از مراکز تولید نهال تهیه نموده و به خانه بیاورید.
ترکیبات شیمیایی برگ بو
میوه برگ بو دارای اسانس روغنی فراری است که دارای مقدار زیادی اسید یوریک است. اسید لوریک از اسیدهای چرب است که به شکل متبلور سفید در می آید.در برگهای خشک برگ بو نیز از ۳-۱ درصد اسانس روغنی فرار بسیار معطر وجود دارد که از طریق تقطیر می توان استخراج نمود.در برگهای گیاه نیز اسانس روغنی فرار وجود دارد
خواص و کاربرد برگ بو فواید برگ بو برگ بو
از نظر حکمای مغرب زمین تا اواخر قرن هیجدهم که گیاه درمانی ،رونق وسیعی در اروپا داشت ،دانشمند و حکمای اروپا معتقد بودند که میوه درخت برگ بو به عنوان محرک در تسریع وتشدید قاعده زنان موثر است و به همین دلیل در مواردی به عنوان دارو و برای سقط جنین به کار می رفته است .در کتاب گیاه درمانی به نام گرت هربال که در سال ۱۵۲۶ میلادی دانشمند معروف [پیتر تروریس]آن را تهیه کرده و در انگلستان چاپ شده ،در مورد کاربرد میوه و برگ درخت غار چنین آمده است:
«خمیری که از گرد حاصل از کوبیدن میوه های برگ بو به دست آمده مخلوط با عسل برای معالجه رنگها و لکه های غیر طبیعی پوست صورت و همچنین برای از بین رفتن دانه ها و لکه های قرمز رنگی که در پوست صورت جوانان می زند تجویز می شده است.»
دانشمند دیگری به نام [کول پپر] در کتابش به نام کمپلیت هربال که در اواسط قرن هفدهم نوشته است در مورد میوه درخت برگ بو می نویسد:
«روغنی که از میوه ی درخت برگ بو به دست می آید برای انواع ناراحتی ها ی مفاصل ،اعصاب ،معده ،شکم ورحم انواعی از قلوه ها و تشنجها ی عضلانی گرفتگی عضلات یا سیخ شدن عضلات ،انواع درد ها ،بی حسی در هر نقطه از بدن ودرد های رحمی وزاهدان مفید است ،به این ترتیب که محل ناراحت را روغن مالی می کنند . برای رفع درد های گوش هم چند قطره از این روغن استفاده می شده است ویا بخور حاصل از جوشانده میوه ها و برگهای آن به وسیله ای مثل قیف یا بادگیر داخل گوش می کرده اند»
برای از بین بردن لکه های کبود خونمردگی در پوست و گوشت بدن از مالش روغن برگ بو در محل آسیب دیده استفاده می شده است که خونمردگی خیلی سریع جذب می شده است. ضمنا مالش روغن آن برای رفع خارش و عوارض جرب در پوست و عوارض ورم و آثار ضربه هایی مانند شلاق روی پوست بسیار موثر است. برگ بو طبق نظر حکمای طب سنتی شرق گرم و خشک است ، مغز میوه ان گرمتر از پوست و برگ آن گرمتر از برگ پوست آن و پوست آن و روغن آن گرمتر از سایر اجزا و حتی از روغن گردو نیز گرمتر است.


خواص آن مفرح و مقوی و مدر و ضدسم است خصوصا میوه آن ،اگر میوه آن با سرکه خیلی رقیق خورده شود برای سردردهای بلغمی ،گازها،نفخها،صرع،وسواس،تقویت ذهن و فهم بسیار نافع است.
مالیدن روغن آن برای درد اعصاب و رفع حواس پرتی و افزایش حافظه خوب است. اگر ساییده میوه آن با روغن گل سرخ و سرکه مخلوط شود ،قطره آن برای رفع درد های سر و گوش و رفع صداو طنین در گوش و ثقل سامعه مفید است و موجب تقویت گوش می شود و همچنین اگر قطره روغن آن مصرف شود نیز همین نتایج را برای گوش خواهد داشت . مضمضه دم کرده برگ آن برای تسکین درد دندان مفید است. اگر با میوه و برگ کوبیده آن مخلوط با عسل انگشت پیچ درست شود خوردن آن برای امراض سرد و اگر با سکنجبین انگشت پیچ درست شود خوردن آن برای امراض گرم و زخمها و جراحات ریه و سرفه کهنه و تنگی نفس مفید است.
خوردن میوه ی برگ بو برای تحلیل باد و گازهای غلیظ و دل پیچه و امراض کبد و طحال و با عسل برای طخم روده ها وخوردن روغن آن با سرکه انگور برای درد کبد مفید است.اگر ۱۰ میلی گرم میوه آن را ساییده و بخورند دل پیچه را فوراَ تسکین می دهد.روغن آن ایجاد آشفتگی و دل به هم خوردن می کند و قی آور است و ترشح ادرا را زیاد می کند و ترشح حیض را افزایش می دهد.اگر در دم کرده آن بنشینند برای امراض کلیه و مثانه و رحم مفید است.خوردن میوه آن برای خرد کردن سنگ مثانه نیز مفید است و پیاف تیه شده از میوه آن موجب سقط جنین می شود.خوردن و یا مالیدن روغن آن در مواضع درد برای رفع دردهای مفاصل و درد کمر مفید است ،مالیدن روغن آن با سرکه روی پوست برای رفع لکه های جلدی موثر است.
در اصطلاح طب سنتی میوه درخت غار را «حب الغار»می گویند،به حجم گیلاس ، بسیار معطر و سیاه رنگ و دارای روغنی سبز رنگ و نیم جامد است.

 

تهیه روغن حب الغار به ترتیب زیر است:
روش اول: حب الغار خشک را نیم کوب کرده و در روی الک بریزند و روی بخار آب جوش گذارند تا نرم شود سپس آن را در کیسه محکمی ریخته و آن کیسه را در میان ۲ قطعه آهن سوراخ دار که با آب جوش گرم شده باشند گذارده و فشار می دهند.
روغنی که از آن خارج می شود با کاغذ صاف کنند. سابقاَ در بازار ایران برگ بو را به نام ساج هندی عرضه می کردند.
روش دوم:دانه گیاه یا حب الغار را گرفته در آب بپزند و بگذارند سرد شود قشری که روی آب می گیردبردارند. روش دیگر این است که میوه و برگ آن را بپزند و پس از آن عصاره آنها را با فشار گرفته با دو برابر وزن آن روغن زیتون مخلوط ،روی آتش ملایم بگذارند آنقدر که آب آن تبخیر شود و روغن بماند و دقت شود که نسوزد وآن روغن را به کار برند. در هندوستان از میوه گیاه به عنوان قاعده آور و بند آور دن اسهال و قطع ترشحات مهبل و استسقا مصرف می شود.

برگ بو فواید زیادی در مقابله با انواع سرطان ها دارد.
منبع غنی ویتامین C، A، آهن، منگنز، کلسیم، پتاسیم و منیزیم است. مصرف منظم آن در غذاها به سلامت جسم کمک می کند.
برگ بو دارای خاصیت ضد التهابی، آنتی اکسیدان، ضد باکتریایی و ضد قارچی است. خاصیت ضد آنتی اکسیدان آن با کمک کردن به بدن در تولید انسولین کافی، می تواند در درمان بیماری هایی مانند دیابت موثر باشد.
آنزیم های موجود در آن با شکستن پروتئین ها و کمک به هضم غذا، علایم اختلالات گوارشی را کاهش می دهد و ناراحتی معده را درمان می کند.
ترکیبات موجود در برگ بو سردرد و حتی میگرن را درمان می کند.
دم کرده آن که با جوشاندن ۳ برگ در یک لیوان تهیه می شود، تعریق ایجاد می کند و تب را کاهش می دهد. دستمال خیس شده در دم کرده آن را روی قفسه سینه قرار دهید تا از عفونت های تنفسی، سرفه، سرماخوردگی و آنفلوآنزا رهایی پیدا کنید.
برگ بو را به غذاهای سنگین اضافه کنید یا دم کرده آن را بنوشید تا به هضم غذا کمک کند.
ماساژ دادن روغن طبیعی برگ بو ورم و درد ایجاد شده از پیچ خوردگی، آرتروز، دردهای عمومی، سردرد و میگرن را تسکین می دهد.
چند قطره روغن آن را به شامپو بیفزایید تا از شوره سر رهایی پیدا کنید.
اسیدفولیک موجود در آن مانع نقص جنین می شود.
آهن موجود در آن برای تولید گلبول های قرمز لازم است.
مضرات برگ بو
برگ بو دارای ضررهایی نیز هست .میوه و روغن آن معده را سست کرده و قی آور است و مضر سینه می باشد و اصلاح آن با خوردن کتیرا میسر است.مقدار خوراک از میوه و برگ ان۱۰-۲ گرم است. مقدار ۱۰ گرم آن مسهل است.
تذکر این نکته نیز ضروری است که باید دقت شود : ۱-برگها و میوه درخت غار را با برگهای درخت دیگری به نام غار گیلاسی که در شرایط خاصی سمی است اشتباه نشود ۲- با درخت دیگری به نام خرزهره نباید اشتباه شود .
استفاده ی زیاد از برگ بو (بیش از چند برگ در غذا) ایجاد مسمومیت می کند.
برگ خشکیده ی برگ بو به صورت درسته و کامل در غذا بیاندازید و پیش از سرو غذا آن را از ظرف خارج کنید؛ زیرا خوردن این برگ معمول نیست و دارای طعمی قوی است.
برگ بو با رایحه دلپذیرش از گذشته‌های دور در آشپزی و پزشکی مورد استفاده قرار می‌گرفته، اما متاسفانه علیرغم خواص بسیار زیاد، این گیاه و ادویه کمتر در جامعه ما مورد استفاده قرار می‌گیرد.
برگ سبز این گیاه بسیار خوشبو است و در زمانی هم که خشک می‌شود با رایحه‌ای دلپذیر همراه است. این گیاه ادویه‌ای حاوی مقادیر قابل توجهی از مواد معدنی و ویتامین‌هاست که در سلامت انسان نقش مهمی را بر عهده دارند.
ویتامن C که در دفع رادیکال‌های آزاد و تقویت سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارد از مهمترین ترکیب‌های موجود در این ادویه است.
همچنین ویتامین A موجود در این ادویه به قدرت بینایی فرد کمک می‌کند و در پیشگیری از ابتلا به سرطان ریه و دهان نقش دارد.
وجود تعدای از ویتامین‌های ب‌کمپلکس نظیر نیاسین، پیریدوکسین، پنتوتنیک و ریبوفلاوین در این ادویه در سنتر آنزیمی و عملکرد سیستم عصبی و تنظیم متابولیسم بدن نقش دارد.
از سوی دیگر این ادویه منحصر به فرد حاوی مقادیر قابل توجهی از مواد معدنی نظیر مس، پتاسیم، کلسیم، منگنز، آهن، سلینیوم، روی و منیزیم است که در سلامت فرد نقش حیاتی بر عهده دارند.
باید توجه داشت که برگ‌های خشکانده‌ درخت در آشپزی استفاده می‌شود و نه برگ‌های سبز آن، زیرا برگ‌های سبز ممکن است خواص منفی داشته باشند.
چنانچه برای طعم و عطر بخشیدن به غذا بویژه غذاهای گوشتی و ماهی از این گیاه استفاده می کنید، لازم است برگ خشکیده آن را به صورت درسته و کامل در غذا بیاندازید و پیش از سرو غذا آن را از ظرف خارج کنید؛ زیرا خوردن این برگ معمول نیست و دارای طعمی قوی است.
استفاده ی زیاد از این گیاه (بیش از چند برگ در غذا) ایجاد مسمومیت می‌کند.
از سوی دیگر خطر سقط جنین ناشی از مصرف این ادویه باعث شده تا زنان باردار از خوردن آن بر حذر شوند.