نحوه کاشت و نگهداری گیاه خرما


دانستنیهای علمی : درخت خرما از قدیمی ترین درختانی است که توسط بشر کشت می شده است. باستان شناسان احداث نخلستان‌ها را به پنج هزار سال پیش نسبت داده‌اند. مصرف سرانه خرما در ایران ۷ کیلوگرم است که میانگینی از مصرف سرانه ۲۵ کیلوگرمی استان‌های جنوبی و ۱ کیلوگرمی سایر استان‌ها می‌باشد. در میان کشورهای اروپایی، اسپانیا پیشینه بیشتری در کشت خرما دارد. خرما از دورانِ باستان در رژیم غذایی انسان وجود داشته است و یکی از قدیمی‌ترین میوه‌های کشت شده توسط انسان بوده است.

خصوصیات ظاهری : خرما درختی همیشه سبز بوده و بدون انشعاب می باشد. گیاهی تک‌ لپه‌ای و گرمسیری که میوه‌اش خوراکی و دارای هسته‌ای سخت و پوست نازک و طعم شیرین که به شکل خوشه‌ای بزرگ از شاخه آویزان می‌گردد و برگهای آن بزرگ بوده و ۴ تا ۶ متر طول دارد. انتهای برگ ها حالت تیز دارد. ارتفاع نخل به ۲۱ تا ۲۳ متر یا بیشتر می‌رسد. رطب مرحله قبل از رسیدگی کامل خرماست که رطوبت بیشتر و قند کمتری نسبت به خرمای کاملاً رسیده دارد. میوه خرما جزء میوه‌های سته می‌باشد. به دلیل تک‌ لپه‌اى بودن خرما، در هر قسمت از ساقه درخت، پس از آن که برگ‌هاى آن به حداکثر اندازه خود رسیدند رشد قطرى متوقف مى‌گردد.
شرایط محیط رشد: درخت خرما به شرایط دمایی بالا نیاز داشته و رطوبت هوای کمتری را برای رسیدن میوه هایش می پسندد. رشد درخت خرما در دمای مداوم ۱۰ درجه سانتى‌گراد صورت گرفته و دردماهاى کمتر، رشد آن متوقف مى‌شود. براى رسیدن کامل میوه، تابستان باید هوا گرم و خشک باشد. خرما، داراى ریشه افشانى است که تا عمق خاک نفوذ مى‌کند. این امر، باعث مى‌شود که خرما در برابر کم آبى بسیار پایدار باشد ولى آبیارى مرتب در ازدیاد رشد و میزان محصول اثر قاطع دارد. خرما، با هر نوع خاکى سازگار است و از صفات بارز آن پایدارى بسیار زیاد در برابر شورى است.

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: هر قسمت از درخت خرما مفید و کاربردی می باشد. چوب آن را می توان برای ساختمان سازی بکار برد. از لحاظ مواد غذایی نیز خرما دارای ۲۵ درصد ساکاروز، ۵۰درصد گلوکز، پکتین و آب می‌باشد. به‌علاوه دارای ویتامین‌های مختلف مانند ویتامین A،B،C،E و مقداری املاح معدنی می‌باشد. مردم صحرا هسته درخت خرما را در آورده و از آن نان می پزند این هسته را بو داده و از آن به عنوان قهوه استفاده می کنند، اثر هسته خرما از بین بردن تورم پلک های چشم است و برای رشد مژه های چشم نیز بهترین دارو است. همواره خرما را برای قدرت و انرژی به کار می رود.گل های درخت خرما نیز خاصیت دارویی دارند و همچنین طعم گل های درخت خرما تلخ بوده و اثر مسهلی دارد. با توجه به کوچکی هر عدد خرما، هر واحد آن شامل دو تا سه عدد خرما است که چنانچه براساس نیاز روزانه دو تا سه واحد میوه می خورید، می توانید این تعداد را به جای یکی از این واحدهای میوه استفاده کنید. به یاد داشته باشید که خرما به علت داشتن قند زیاد که بخش بیشتر آن قند ساده است درصورت مصرف زیاد و با افزایش انرژی مصرفی ممکن است، سبب چاقی شود.از برگ و شاخه درخت خرما سبد و فرش تهیه می کنند . از هسته آن نان و از میوه خرما و عسل تهیه می گردد. این درخت زیبا کاربرد زینتی زیادی نیز داشته و در بسیاری از فضاهای سبز شهری دیده می شود.

آفات : زنجرک خرما یکی از آفات زیان آور مناطق خرما خیز می باشد. حشرات بال دار و پوره های آن بوسیله خرطوم خود شیره برگ ها و مواد سبزینه را مکیده و فضولات شیرین و چسبناکی از خود در بالا و زیر برگ ترشح می کنند و در نتیجه میوه های خرما ریخته و آنچه می ماند نامرغوب و لاغر و غیر قابل مصرف می شود.
نحوه تکثیر گیاه: هسته خرما به‌راحتى جوانه می زند اما به دلیل تک‌لپه‌اى بودن نمی توان روی آن پیوند زد. تکثیر خرما از طریق قطع تنه جوش‌هاى ریشه‌دار شده و کشت آنها انجام مى‌شود. براى این کار باید پاى درخت را خاک داد تا تنه جوش‌ها ریشه‌دار شوند و پس از ۴-۳ سال که رشد کافى نمودند آنها را از درخت جدا و به‌فواصل ۱۰-۹ مترى براى ارقام پابلند و حدود ۷ متری، براى ارقام پاکوتاه، در باغ کاشت. می توان قسمتی از بافت گیاهی جوان درخت خرما یا پاجوش آن را در محیط کشت مصنوعی در آزمایشگاه مجهز و استریل و با استفاده از مواد محرک پرورش داد. هم چنین ازدیاد بافت گیاهی یاد شده در لوله های آزمایش امکان پذیر است. این نهال ها پس از انتقال به گلدان نیاز به یک سال مراقبت دارد پس از رشد نهال تا ارتفاع حدود ۴۰ سانتی متر گلدان را عوض می کنند. این نهال به ۳ سال مراقبت در منطقه و در شرایط محیطی نیمه بسته نیاز دارد، پس از آن برای کاشتن آماده می شود.

هشدار: نباید در مصرف خرما زیاده روی کرد، چرا که مصرف بسیار بالای آن موجب آسیب به کبد و طهال، افزایش فشارخون، جوش دهان و پوسیدگی دندان ها می شود. آنهایی که لوزالمعده حساس دارند یا آنهایی که بیماری قند در خانواده آنها وجود دارد باید کمتر از این میوه استفاده کنند.
فصل بارورى و بارگذارى نخلها :
فصل بارورى نخل در نرینه و مادینه متفاوت است. نخل نر از اول بهمن تا آخر و تا دهم اسفند یا نیمه اول حداکثر ماده لقاح را تولید می‏‌کند و از این جهت به نر و ماده نسبت بارورى داده می‏‌شود که هر دو نخل تولید کننده یک چیز هستند با این تفاوت که ثمر (بر) نر خوردنى نیست و بر ماده میوه خوردنى است. فصل بارورى نخل ماده در نقاط مختلف تفاوت دارد و به شرایط آب و هوایى و رطوبت و شدت وحدت گرما بستگى دارد و از این رو بارورى نخل در نقاط مختلف تقدم و تأخر دارد و این زمان از یک ماه تا چهل و پنج روز است. مثلاً در منطقه میناب هرمزگان بارور شدن نخل از نیمه دوم دى و در بنادر جزایر خلیج فارس از اوایل اسفند و در منطقه خوزستان از اوایل نیمه دوم بهمن ماه هر سال آغاز می‏شود. فصل بارگذارى آن نیز همانند بارورى بسته به شرایط اقلیمى متفاوت است.
در لارستان، جهرم، بم، کرمان و طبس خراسان یکى پس از دیگرى ۲۰-۱۵ روز مؤخر است و به طور کلى فصل بارورى و باردهى نخل در مناطق گرمسیر از بیستم دى تا بیستم اسفند است و این مسأله بسته به اینکه نخل زودرس یا دیررس یا میانرس باشد متفاوت است. آغاز نخل‌هاى زودرس از اواخر دى و نخل‌هاى میانرس در بهمن ماه و نخل‌هاى دیررس در اسفندماه بر می‏‌دهند.

goldooneman

فصل آبیارى درخت خرما:
آبیارى درختان خرما در مناطق مختلف بستگى به شرایط موجود منطقه دارد. مثلاً در خوزستان و مناطق مشابه آن، آبیارى نخل هر بیست و چهار ساعت به وسیله جزر و مد کارون و اروندرود صورت می‏گیرد. در مناطق کم آب یا بی‏آب هر سال دو بار و یا حداقل یکبار به طور کافى و کامل انجام می‏شود و این جز آب باران و سیل است.
موسم آبیارى درختان خرما دو فصل است:
۱- فصل تابستان پس از بارگذارى درخت یعنى بعد از اینکه خرما چینى تمام شد. تاریخ این آبیارى پس از قطع شدن میوه از درخت تا حدود چهل روز است. پس از گذشت چهل روز درخت نشاط کافى یافته است و دیگر نیازى به آب ندارد.
۲- در خوزستان و مناطق مشابه آن قبل از تلقیح نیز آبیارى معمول است ولى در بنادر و جزایر و منطقه بستک و جهرم به سبب کمبود آب و مشکل آبرسانی، آبیارى نخل به طور کامل فقط یکبار انجام می‏شود. البته آبیارى پیش از ایام تلقیح نخل را بمراتب بارورتر می‏کند. اما آبیارى پس از باردارى در زمینهایى که در شیب و پستى قرار دارند باعث ریزش میوه نخل می‏شود و به هنگام تغییر رنگ خرما از سبزى به زردى یا سرخى مطلقاً نباید نخل را آب داد زیرا در این صورت ترش کرده و به رطب شدن یا بالاخره خرما شدن نمی‏رسد. در خوزستان علاوه بر این در هنگامى که نخل میوه خود را از حالت خارک خام Kharak به رطب تبدیل می‏‌کند نیز کم و بیش درخت را آبیارى می‏کنند، آبیارى در این دوره باعث می‏شود که رطب شهد و شیرینى بیشترى بیابد و نخل دانه ‏هاى درشت‏ترى به بار آورد. چنانچه در این ایام آبیارى انجام شود. پس از آن نیازى به آبیارى نیست. بلکه پس از این دوره، آبیارى بر بسیارى از انواع نخل اثر سوء می‏گذارد. بدین معنى که کارپختگى میوه طولانی‏‌تر می‏شود و رنگ خرما نیز به سیاهى می‏‌گراید.
عمر نخل :
عمر نخل در هر نقطه از مناطق نخل خیز دنیا بستگى به شرایط آب و هوا و طبیعت خاک آن منطقه دارد. به طور کلى عمر آن در مناطق مختلف به شرح زیر است:
۱- در بنادر و جزایر خلیج فارس که خاک نمناکى دارد و زمین آن خشک و فاقد آب کافى است عمر متوسط آن بین هشتاد تا صد سال است و حداکثر صد و بیست سال هم دیده شده است.
۲- در نواحى نیمه سردسیر مانند جهرم، لار، فسا، جیرفت، بم کرمان عمر متوسط آن یک سده و نیم و حتى متجاوز از دو سده است. زیرا نخلهاى این منطقه قوى است و شرایط محیط نیز کمک می‏کند که بهتر تیمار شوند و دلسوزی‌هاى زیادى نسبت به آن معمول می‏‌شود و لذا درخت‌هاى نواحى مزبور بیش از نخل کرانه هاى جنوب کشور عمر می‏‌کنند.
۳- در مناطق آبیارى شده که نخلها غالباً در مسیر جریان آب قرار دارند بین شصت تا هشتاد سال.
۴- در مناطق شنى عمان، تونس، لیبى و … بین هفتاد و پنج تا صد سال.
خرماى دانه را به دو طریق میل می‏کنند یکى به صورت دانه و دیگر به صورت فشرده. همچنین ممکن است خرماى دانه را در خمره سفالین یا قوطى حلبى جاى دهند و با شیره و هل و زنجبیل و زیره بیامیزند و پس از چهل روز آن را مصرف کنند. یکى از بهترین نعمتى که خدا داده می‏باشد این است که خرما به هیچ وجه مسموم و زهرآگین نمی‏گردد.
خرما هم ماده اى است غذایى به این معنى که سیر کننده است و هم دسرى است خوب. هیچ میوه اى نیست که بتوان آن را یکسال تمام نگاه داشت. حتى کشمش و مویز. زیرا هر دو میوه نیازمند محیط خنک و سردند و در مناطق گرمسیرى جنوب بیش از زمستان نمی‏پایند. اما خرما بى اینکه کهنگى بپذیرد یکسال تازه می‏ماند. اگر خرما به طرزى که در بنادر و جهرم و لارستان موسوم است نگهدارى شود حتى تا دو سال هم بى آنکه طعم طبیعى خود را از دست بدهد همچنان قابل خوردن است. از خرما چندین غذاى صبحگاهى و پسینگاهى درست می‏شود که بهترین نوع آن چنگال Chongal می‏باشد و بدینصورت است که هسته را از خرما جدا می‏کنند و خرما را با مغز پسته و نارگیل به هم می‏آمیزند و مورد استفاده قرار می‏دهند.
مراحل رشد میوه نخل
۱- مرحله اول که آنرا «اباب» می‏گوییم
۲- خلال Xalal که نارس، کال سبز است و به مصرف دام می‏رسد.
۳- خارک یا خرک که در حالت کال و سبز بودن بیرون آمده وشیرین می‏باشد.
۴- دم پز Dompez که قسمتى از آن تک خال رطب دارد.
۵- رطب
۶- خرما.
غیر از موارد فوق که محصولات درخت نخل ‏اند از سه محصول دیگر این درخت نیز می‏توان یاد کرد:
۱- دوشاب: دوشاب یا شیره خرما که بهترین آن از خرماى خنیزى به دست می‏آید. این خرما پس از کهنگى از آن دوشاب می‏گیرند.
۲- عرق تارونه: یا طلعانه که بسیار خوشبوست. اطباء قدیم آن را در رفع بیمارى قلبى و مداواى گرمازدگى تجویز می‏ کردند. در حال حاضر در شهر لار و شیراز تهیه می ‏شود.
۳- یکى دیگر از اقلام عمده صادرات جنوب هسته خرما بود که در میان مردم جنوب به Aastak یا Hastak معروف است. مردم جنوب هسته را در ظرفى سفالین روى آتش می‏ پختند و مقدارى ماهى ساردین که به …….. Hashineh معروف است با آن می‏ آمیختند و آن را به مصرف و تغذیه دام می‏ رساندند.
انواع صنایع دستى محصول نخل
۱- حصیر Hasir
۲- تولک یا زنبیل Tulak
۳- سجاده Sajjadeh
۴- خورجین
۵- مشب یا بادبزن آتش Meshab
۶- بادزن دستى یا بابزه Babezah
۷- کلاه
۸- کپر Kapar
۹- سجم Sejam
۱۰- کپر چهاردیواری
۱۱- آخور حیوانات (پاگه) Pagah
۱۲- کت یا قفس Kot
۱۳- سِوِنْد Sevend
۱۴- جاروب Jarub
۱۵- سپو – نوعى سینى لبه دار Sopu
۱۶- کمبار یا طناب Kombar
۱۷- جارو از پنگ Jaro – Az – Pong
۱۸- انواع سفره
۱۹- سرپوش غذا
۲۰- ظرف هاى خرما (پدی )
۲۱- توندون Tovandun
۲۲- اته Atu
۲۳- درانى Dorani
۲۴- پروند Parvand
شرایط مناسب براى کاشت درخت خرما:

شرایط محیطى در روش و بارورى کلیه درختان میوه به طور اعم و درختان خرما به طور اخص اهمیت فراوان دارد. یکى از نکات مهم که در احداث نخلستانها اهمیت دارد توجه به شرایط آب و هوایى و نوع خاک مناسب می‏باشد. منطقه اى که جهت کاشت درخت خرما انتخاب می‏شود باید شرایط زیر را داشته باشد:
۱- فصل رویش (بهار و تابستان و پاییز) گرم و طولانى باشد.
۲- درجه حرارت هواى زمستانى معتدل باشد.
۳- میزان بارندگى و درصد رطوبت نسبى هوا در تابستان و اوایل پاییز کم است.
با در نظر گرفتن شرایط فوق نمی‏ توان گفت که همه مناطق گرم دنیا قابل کشت درخت خرما است. زیرا علاوه بر شرایط فوق، رشد و نمو سریع درخت در نخلستان ها تحت تأثیر ترکیب مناسب و متعادل عوامل محیطى محلى مانند ارتفاع از سطح دریا، مقدار نزولات سالیانه و نحوه توزیع آن، کیفیت و کمیت آب، نوسانات درجه حرارت و رطوبت هوا در طول سال، شدت و میزان نور خورشید، نوع خاک، شدت و میزان و جهت باد و شیب زمین می‏ باشد.
ارتباط و اثرات متقابل این عوامل بیانگر شرایط جوى منطقه می‏ باشد. یک ضرب المثل عربى می‏ گوید: پاى درخت خرما باید در آب و سرش در آتش باشد. که در این ضرب المثل اهمیت دو عامل محیطى آب و حرارت مورد توجه قرار گرفته است.
کاشت نخل خرما بوسیله هسته
میخام ی نخل خرما تو خونه داشته باشم
البته به صورت گلدان و فقط به خاطر درختش نه خرماش ، چون مطمئنم در شهری مثل اردبیل نمیشه نخل رو به گل و خرما رسوند. فقط در حد گلدان.
از وقتی که شنیدم یکی از دوستان نخل تو خونش نگهداری میکنه و خیلی بزرگش کرده ، منم یکی دلم میخواد تو خونه داشته باشم
چند تا هسته خرما تهیه کردم ، هم از نوع بم و هم از نوع شیرازی..!!!!
میدونم که باید مکان گرمی رو براشت اماده کنم ، و البته کمی خشک چون از رطوبت خوشش نمیاد
لطف کنید به سوالات زیر پاسخ دهید تا من هم بتونم یک نخل داشته باشم
۱- چه نوع خاکی مناسبه
۲- دفعات آبیاری
۳- آیا لازمه قبل از کاشتن خیس بخوره
۴- نور لازمه تا چه حده
پاسخ:

بهترین نوع خاک برای نخل خرما خاکهای عمیق ، زهکش داربا بافت نسبتاً سبک و دارای مواد آلی کافی و قدرت نگهداری آب کافی می باشد . مخلوط ماسه+خاکبرگ یا کودامی پوسیده +خاک باغچه ترکیبی مناسب است.به طور کلی ومختصر پس از فراهم نمودن خاک مناسب(بهم زدن خاک وتسطیح خاک) بذرها رابپاشید وروی ان لایه نازکی کود دامی پوسیده (۲-۳میلیمتر) ویاپیت ماس بپاشید وتا زمان سبز شدن بذرها ،بستر کاشت همیشه مرطوب باشد واب را روی ان اسپره کنید.پس از سبز شدن فاصله ابیاری بتدریج افزایش دهید وتا خاک خشک نشده اب ندهید. باید گیاهتان را درمکانی با افتاب ملایم ویا فیلتر شده مانند افتاب پشت پرده توری قرار دهید ویا گیاه را به مکانی روشنتر با نورغیر مستقیم منتقل نمایید.