اشنایی به شهر طالقان

طالقان منطقه‌اى است ییلاقى در شمال غربى تهران که مى‌شود پس از روزها کار طاقت‌فرسا و زندگى در این شهر دودزده براى یک روز به آنجا پناه برد و در سکوت و آرامش طبیعت بکرش خستگى‌ها را جاگذاشت.

طبیعتا این منطقه مانند شمال کشور یا شهرهایى مانند مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز و… نیست که بتوانى چندین و چند روز در آن بمانی. سفر یک‌روزه به طالقان مى‌تواند گزینه مناسبى براى گذران آخرهفته باشد. در چنین سفرهایى، رفتن به هتل و اقامت در مهمانپذیر، چندان مدنظر نیست. رفتن به دامان طبیعت و یک روز با امکانات کمتر زندگى‌کردن، گاهى لازم است!

حالا که روز شده، زیبایى‌هاى منطقه نمایان‌تر است و مى‌توان به‌واقع از آن لذت برد. به نظر مى‌رسد براى ماندن و اطراق‌کردن، مکان‌هاى بهترى هم وجود داشته که ما در آن تاریکى نتوانسته‌ایم آنها را ببینیم.

رودخانه شاهرود که از این منطقه مى‌گذرد، کناره‌اى باصفا و مناسب براى ماندن دارد. بر سر راه این رودخانه، سدى خاکى زده شده با نام سد طالقان. دریاچه‌اى که پشت این سد تشکیل شده نیز مکان خوبى است براى گذراندن وقت.

در دل کوه‌هاى بلند

رشته کوه البرز مملو است از چشمه‌هاى آب گرم و طبیعتا منطقه طالقان هم که در کنار این رشته کوه‌ها واقع شده، از این قاعده مستثنى نیست.

مشهورترین این چشمه‌ها عبارتند از: چشمه آب گرم در شمال روستاى گراب در بالاطالقان، چشمه آب گرم «گنداب» در شمال روستاى دهدر در بالاطالقان و چشمه آب گرم در شمال روستاى هرنج. همچنین در این منطقه غارها و دخمه‌هاى طبیعى فراوانى وجود دارد که برخى از آنها را معرفى مى‌کنیم.

غار بزج: این غار در روستاى بزج طالقان واقع شده و در گذشته، از آن به عنوان پناهگاه استفاده مى‌شده است.

آثارى از کارهاى دستى و محل دروازه و دیده‌بانى و همچنین نشیمن‌گاه در آن مشاهده مى‌شود. طول این غار ۲۵متر است.

غار کله‌سنگ: در کوهى به همین نام در نزدیکى قریه سوهان و قریه آرتون واقع شده. دهانه غار بسیار تنگ است. پس از پیشروى در غار، دهانه چاهى به عمق ۴متر نمودار مى‌شود که بایستى به کمک طناب از آن پایین رفت و در آنجا محوطه بزرگى دیده مى‌شود که تعداد زیادى اسکلت انسان روى هم انباشته شده است.

 درون این غار، منابع آب‌هاى زیرزمینى دیده مى‌شود و از سنگ‌چینى‌هاى دستى درون غار استنباط مى‌شود که سابقا عده زیادى درون این غار مى‌زیسته‌اند.

غار مرغ‌بند: در شمال روستاى «ناریان» قرار دارد و کمتر بدان توجه شده است.

دخمه باستانى خلى‌زر: در مزرعه‌اى به همین نام در روستاى «ورکش» واقع شده و داراى اتاق‌ها و محل نشیمن است.

دخمه باستانى بادامستان: در جوار امامزاده یوسف، روبه‌روى روستاى «وشته» قرار گرفته و حدود ده اتاق دارد.

میزان بارندگى نسبتا زیاد این منطقه کوهستانى و چشمه‌ساران فراوان و رودخانه‌هاى فصلى و دائمى آن، منشاء وجود و پیدایش آبشارهاى زیادى است و این از دیگر جلوه‌ها و زیبایى‌هاى طبیعى طالقان به شمار مى‌رود.

آبشارهاى متعدد فصلى و دائمى در انحنا و سینه کوه‌ها و دامنه ارتفاعات، چشم‌ها را مى‌نوازد. مشهورترین این آبشارها عبارتند از: آبشار «شلبن» در جنوب روستاى بزج، آبشار «ترنو» در جزینان دربند و آبشار «آسکان» در روستایى به همین نام، آبشار «سفیدآب» در جوار مزرعه و کوهى به همین نام که در غرب قله شاه‌البرز واقع است.

 این آبشارها در فصل زمستان، جلوه خاصى از زیبایى به خود مى‌گیرند و به‌حدى قندیل‌هاى یخ تشکیل مى‌دهند که اعجاب بیننده را برمى‌انگیزند.

 راه رفتن بر البرز

بارزترین ویژگى طبیعت طالقان، وجود ارتفاعات و قلل متعدد و زیباست. رشته‌کوه فرعى طالقان، بخشى از رشته‌کوه اصلى البرز است که طول آن حدود ۹۰کیلومتر و عرض آن از ۵ تا ۲۵کیلومتر است.

 معروف‌ترین قله رشته طالقان، شاه‌البرز(البرز بزرگ) با بلنداى ۴۲۰۰متر از سطح دریاست که در شمال آن، هشت یخچال کوچک، دیدنى و زیبا وجود دارد که جمع مساحت آنها حدود ۲۶۰۰۰۰ مترمربع است.

 پوشش گیاهى غنى و چشمه‌ساران زلال و آبشاران متعدد آن، زیبایى کم‌نظیرى به این قله داده است؛ قله‌اى که در عین حال سفره پربارى براى دامداران منطقه و مامنى گشاده‌دست براى حیات وحش منطقه است.

 چهره زیبا و نعمات فراوان شاه‌البرز، این قله را در دیده دلبستگان آن، به هیات زیباترین چکاد جهان‌شان جلوه‌گر ساخته است.

 شاه‌البرز ۵ قله فرعى دارد که بین گردنه مالخانى و تنورکان واقع شده است.شاه البرز، نمونه‌اى است از ده‌ها قله دیگر طالقان که از جمله مهم‌ترین آنها عبارتند از:

 قله «صاد» با ارتفاع حدود ۴۰۰۰ متر از سطح دریا در شرق دره جزینان، قلل «کلوان۱» و «کلوان۲»، «میش‌چال۲،۱و۳» با ارتفاع ۴۱۵۰ تا ۴۲۰۰ متر، قلل «لشکرک کوچک» و «لشکرک بزرگ»، «زرین کوه» یا «ماسه‌چال»، «کاهار بزرگ و کوچک».

 دکتر هانس بوبک – استاد دانشگاه و زمین‌شناس اتریشى – در سال ۱۹۳۴ م، نقشه صحیحى از علم‌کوه را با مقیاس یک/صدهزارم و با استفاده از برخى عکس‌هاى هوایى تهیه کرده است که این نخستین گام بسیار مهم و ارزنده در راه شناسایى منطقه طالقان و تخت‌سلیمان به حساب مى‌آید.

 وى از طریق دره «پراچان» که مسیر جنوبى دستیابى به قلل رشته تخت سلیمان است، با استفاده از راهنمایان محلى از گردنه هزارچم عبور و کلیه قلل مشخص سمت شرقى و غربى گردنه را نامگذارى کرده که با استفاده از گویش محلى روستاى پراچان انجام پذیرفته است.

 سفرى براى دورى از شهر

با آنکه نقاط دیدنى بسیارى را در طالقان به شما معرفى کردیم، ولى پیشنهاد ما براى گذراندن بعدازظهر سفرتان، کناره رودخانه شاهرود است؛ رودخانه‌اى که همچنان بکر مانده و اگر اهل جمع‌آورى سنگ‌هاى زیبا و کلکسیون سنگ هستید، مى‌توانید سنگ‌هاى خوبى از این رودخانه جمع‌آورى کنید؛ اتفاقى که در رودخانه‌هایى مانند جاجرود، کرج و… رخ نمى‌دهد. از آنجا که امکان رفتن به کنار رودخانه با ماشین هم وجود دارد، مشکلات احتمالى شما کمتر مى‌شود.

 طالقان منطقه‌اى است کوهستانى که گاهى دماى آن به یازده درجه زیر صفر هم مى‌رسد؛ البته در فصل زمستان. ولى در هر صورت تا هوا گرم است، آخر هفته‌اى را در این منطقه بگذرانید.

 براى سفر، حتما به چند نکته توجه کنید؛ اول، همراه‌داشتن وسایل لازم و کمک‌هاى اولیه؛ به‌خصوص اگر مى‌خواهید اندکى کوهنوردى کنید.

 پس از آن، حتما هنگام رانندگى، توجه لازم را داشته باشید. نکته سوم خطاب به کسانى است که مى‌خواهند به ارتفاعات بروند؛ توصیه ما حرکت با گروه و داشتن راهنماى آشنا به منطقه است. آخر سر هم حفظ محیط ‌زیست و خوددارى از تخریب آن.

 تاریخچه

تاریخ طالقان به ۴۵۰۰سال قبل بازمى‌گردد و آثارى از سلسله‌هاى مختلف پادشاهى در این منطقه وجود دارد.

 زبان مردم طالقان، فارسى و لهجه آنها تاتى است و تنها در دهکده میناوند، مردم به زبان ترکى سخن مى‌گویند. آیین مردم طالقان تا حدود قرن سوم هجرى، دین زرتشت بوده است.

 با ظهور اسلام و گرویدن مردم قزوین و سایر مناطق نزدیک طالقان به مذهب شافعى و مالکى، مذاهب جدید در میان آنان رونق پیدا کرد اما چون ساداتى که به طالقان روى آوردند پیرو زیدبن‌على‌بن‌حسین‌ابن‌على بودند، مردم طالقان، آیین زیدیه را که حسینیه نیز نامیده مى‌شود قبول کرده و به آن علاقه‌مند شدند.

 ظاهرا مذهب اسماعیلیه در طالقان نفوذ و دوام قابل ملاحظه‌اى نداشته است زیرا مردم طالقان، بیشتر در قلمرو نفوذ حکمرانان زیدى‌مذهب قرار داشته‌اند.

 به هر حال با روى‌کارآمدن صفویه و نفوذ حکمرانان سلسله کیانیه – خصوصا خان‌احمد اول که به آیین شیعه اثنى عشرى معتقد و علاقه‌مند بود – از گسترش و نفوذ آیین زیدیه کاسته شد و مردم به مذهب اثنى‌‌عشرى گرویدند. اکنون عموم طالقانى‌ها شیعه دوازده امامى هستند.

 موقعیت جغرافیایى

طالقان، منطقه‌اى است متشکل از ۸۰ آبادى که در میان دره بزرگى در کوه‌هاى البرز قرار دارد. این منطقه با مساحتى حدود ۱۲۰۰کیلومترمربع مساحت، در فاصله حدود ۱۴۰کیلومترى تهران واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا از ۱۴۰۰ تا ۲۶۰۰متر، متغیر است.

 اگر از تهران به سمت این منطقه بروید، از شهرهاى کرج، هشتگرد و آبیک گذشته و ۴کیلومتر بعد از آبیک، به جاده انحرافى و اختصاصى طالقان مى‌رسید.

 این جاده پرپیچ‌وخم، پس از گذشتن از چندین روستا سرانجام به سه‌راهى مى‌رسد که راه پایین‌طالقان و بالاطالقان را از هم جدا مى‌کند. طالقان، یکى از شهرستان‌هاى حومه تهران است که از شمال به کلاردشت و الموت و منجیل، از غرب به اوشان، از جنوب به قزوین و آبیک و هشتگرد و کرج و از شرق به کندوان و کرج متصل مى‌شود.